Fundacja Europejskiej Kultury Prawnej

HISTORIA I TEORIA PRAWA

PRAWO PUBLICZNE

PRAWO PRYWATNE

PODZIAŁ WEDŁUG PAŃSTW

Gościnny wykład Prof. Heinza Barty o powstaniu państwowości oraz o wczesnej koncepcji państwowości i sprawiedliwości.

Gościnny wykład Prof. Heinza Barty o powstaniu państwowości oraz o wczesnej koncepcji państwowości i sprawiedliwości.

W środę 26 października 2016 roku mieliśmy zaszczyt , po raz kolejny, gościć na Uniwersytecie Wrocławskim specjalistę z zakresu prawa cywilnego i historii nauk antycznych – profesora Hein’za Barta z Uniwersytetu z Innsbrucku.

Oba wykłady, choć w swojej tematyce nie wykraczające poza czasy starożytne, przyniosły w swojej refleksji nowe spojrzenie także na współcześnie otaczający nas świat, pojęcie sprawiedliwości i państwowości. Możemy zatem przyjąć, iż dydaktyczna misja Profesora została zrealizowana, a jego własne przekonanie o tym, iż warunkiem lepszego zrozumienia istniejących mechanizmów prawnych, jest wnikliwe badanie i analizowanie historii prawa – po raz kolejny potwierdzone.

Wykład dotyczący początków państwowości na przykładzie Grecji wskazał kolejność kształtowania się poszczególnych form zbiorowości ludzkiej, które były dopiero elementami na drodze do ukształtowania się państwa oraz czynników wpływających na ten rozwój.

Początkowymi i podstawowymi jednostkami społecznymi były rodziny, które z czasem zaczęły łączyć się we wspólnoty sąsiedzkie, które to natomiast wraz ze stopniowym powiększaniem i łączeniem z innymi wspólnotami przeobrażały się w znane nam polis. Choć państwa- miasta kojarzone są ze starożytną Grecją, nie są one jednak ich rdzennym wymysłem, ponieważ istniały już znacznie wcześniej w Mezopotamii.

Profesor skupił się także na relacji prawa , państwa i religii oraz kolejności ich powstawania wraz z kształtowaniem się pierwszych społeczeństw. Przyjął on stanowisko, jakoby prawo wyprzedzało w swym istnieniu oba pozostałe zjawiska, podkreślając istniejące w najwcześniejszych kulturach idee sprawiedliwości, które współcześnie zdajemy się zatracać. Prawo istniało bowiem już w mniejszych grupach, jego pierwszą formą było prawo łowieckie, istniejące już w najdawniejszych wspólnotach i regulujące sposób podziału zwierzyny. Religia pełniła natomiast rolę umacniającą jedynie autorytet prawa i będącą wobec prawa wtórną.

Pojawiła się również refleksja dotycząca postawionej przez Profesora przez laty kontrowersyjnej tezy dotyczącej podłoża prawa rzymskiego wywodzącego się właśnie ze starożytnej Grecji oraz znaczeniu prawnego dorobku pierwszych cywilizacji dla późniejszego rozwoju prawa w Europie. Prof. Barta podkreślił tym samym, jak ważne jest samodzielne badania i dokonywanie własnych osądów dotyczących historii oraz wskazał starożytną Grecję, jako kolebkę nauki o historii prawa i metodzie historycznoporównawczej.

HBHBHB

Na wieczornym wykładzie szeroko poruszona została tematyka egipskiej Ma’at i solońskiej Eunomii, ich wzajemnych relacji oraz różnic, które między tymi koncepcjami występowały. Profesor zanegował tezę, jakoby Eunomia była jedynie grecką kopią egipskiej myśli i przyznał jej pełen walor oryginalności. Zwrócił jednak uwagę na ich najważniejsze, wspólne cechy – podkreślenie znaczenia prawa, które miało obowiązywać wszystkich i wypływająca z nich legitymacja dla istnienia państwa.

Ma’at była przejawem boskości, mającym swoje oddziaływanie w każdej dziedzinie życia ludzkiego, nie tylko w sposobie sprawowania władzy, lecz także w codziennym życiu mieszkańców starożytnego Egiptu, którzy mogli ją poznać, dzięki pośredniczącej roli Faraona.

Znaczenie terminu Ma’at jest często tłumaczone w sposób zawężający jako „prawda”, „prawo”, czy „sprawiedliwość”, choć w rzeczywistości oznaczało o wiele więcej. Ma’at ucieleśnia porządek świata, który bóg- twórca włożył w świat podczas jego powstania, jest przeciwieństwem chaosu , zawiera w sobie prawidłowości prawa natury i porządkuje współegzystowanie ludzi na ziemi.

W starożytnych cywilizacjach sprawiedliwość miała postać kobiety – zarówno Ma’at, jak i Eunomia utożsamiane była z boginią. W Egipcie jej personifikacją była bogini Ma’at – córka boga słońca Re, w Grecji natomiast Eunomia symbolizująca praworządność -jedna z córek bogini Temidy, siostra Dike (sprawiedliwości) oraz Ejrene (pokoju).

Według prof. Barta, to właśnie w oparciu o wizerunek Ma’at stworzony został obraz bogini Temidy, do dziś symbolizującej prawo i sprawiedliwość. Z boginią Ma’at łączy się także pierwsza koncepcja sądu ostatecznego, zaczerpnięta później przez religię judeochrześcijańskie i mająca tak silny wpływ na historię całej Europy.

Solon źródła koncepcji Eunomii upatrywał  w naturze, która była źródłem pierwotnych praw, z którymi mieszkańcy polis powinni się zapoznać. Miały one pełnić rolę ochrony interesu ogółu przed egoistycznymi pobudkami jednostek.

Mylność przekonania , iż Solon zaczerpnął koncepcje Eunomii z egipskiego dorobku, wynika również z niedostrzegania autochtonicznych greckich prekursorów tej myśli, jakimi byli Hezjod i Homer, których dorobek był podstawą rozwinięcia tej koncepcji.

Celem myśli Solona było wzmocnienie polis, zagwarantowanie podstawowych praw – wolności, równości i możliwości politycznego udziału w życiu państwa. Chciał on ograniczyć wewnętrzne walki obywateli i  możliwość rządów tyrani. Eunomia dawała archaicznym Grekom pojęcie porządku politycznego, a nawet zaczątek późniejszej Konstytucji.

Wykład jednak nie zamknął się jedynie na tej tematyce, pozwalając wyciągnąć z niego zaskakujące wnioski o przenikaniu się symboli, kultur, pojęć , nie jak zwykło się uważać z kolebki naszej kultury – starożytnego Rzymu, lecz właśnie ze starożytnego wschodu i starożytnego Egiptu.

Zapraszamy także na kolejne spotkania koła, informacje o zaproszonych Gościach będziemy na bieżąco udostępniać na Facebooku – https://www.facebook.com/europeanlegalculture/?fref=ts

koło

Pozostaw komentarz