Fundacja Europejskiej Kultury Prawnej

HISTORIA I TEORIA PRAWA

PRAWO PUBLICZNE

PRAWO PRYWATNE

PODZIAŁ WEDŁUG PAŃSTW

Category Archives: Słowenia

Szczoteczka do zębów jako początek wspólnego majątku: življenjska skupnost moškega w ženske , czyli słoweńska regulacja związków pozamałżeńskich/ Toothbrush as the beginning of common property: življenjska skupnost moškega in ženske, ie Slovenian regulations of extramarital unions

wsplnoscSłowenia to kraj leżący w samym sercu Europy. Nie ulega wątpliwości, że słoweński system prawny stanowi część europejskiej rodziny, jednak ma też swoje specyficzne i bardzo ciekawe instytucje. Polski Kodeks rodzinny i opiekuńczy wprowadza dużą swobodę w kształtowaniu majątkowego ustroju małżeńskiego pozwalając małżonkom, a nawet parom przed ślubem, na zorganizowanie swoich stosunków finansowych po zawarciu małżeństwa według ich woli. Polskie przepisy dopuszczające umowy majątkowe małżeńskie dające możliwość ustanawiania rozszerzonej wspólności majątkowej do całkowitej rozdzielności przewidują ograniczenia tylko służące ochronie dłużnika. A jak to wygląda w Słowenii?

Słoweńska regulacja prawa rodzinnego zawarta jest w ustawie o Stosunkach małżeńskich i rodzinnych (Zakon o zakonski zvezi w družinskih razmerjih), która weszła w życie w 1977 roku jako prawo Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii. Po rozpadzie Jugosławii, Słowenia ogłosiła, że istniejące przepisy będą obowiązywały jako regulacje w nowopowstałym państwie, w tym ustawa o Stosunkach małżeńskich i rodzinnych. Konstytucja Republiki Słowenii stanowi, że małżeństwo i stosunki prawne w ramach niego i rodziny, a także te, w ramach związku pozamałżeńskiego, są regulowane przez prawo, ponieważ ustawa regulujące te sfery już istniała, te kwestie są nadal regulowane przez ustawę z lat siedemdziesiątych, wniesiono do niej kilka poprawek, lecz ciągle pozostają w niej instytucje niezmienione. Ustawa wyróżnia trzy formy wspólnego życia partnerów: małżeństwo, związek pozamałżeński (w Polsce określany mianem konkubinatu) i zarejestrowany związek partnerski osób tej samej płci, regulując ich tworzenie, konsekwencje prawne i sposoby ich rozwiązania. Jedna z zasad stanowi, że dochody z wynagrodzenia za pracę uzyskane przez małżonków w trakcie małżeństwa uważa się za majątek wspólny i wszelkie umowy w sprawie wspólnego majątku są zabronione, poza jedną, która rozciąga wspólność majątkową na wszystkie składniki majątków osobistych małżonków. I choć obowiązkowa wspólność majątkowa małżeńska, nie zaskakuje, to już artykuł 12 ustawy stanowi, że mężczyzna i kobieta, którzy żyją razem przez dłuższy czas i nie zawarli małżeństwa, pod warunkiem, że nie ma powodów, które powodowałyby, iż zawarte przez nich małżeństwo byłoby nieważne, są partnerami pozamałżeńskimi. Do prawnie relewantnego związku pozamałżeńskiego nie jest potrzebne żadne formalne potwierdzenie, mimo, że skutki prawne między partnerami są takie same jak między małżonkami. Partnerzy mają udział w majątku wspólnym nabytym w czasie ich wspólnego pożycia, ponoszą nawzajem odpowiedzialność za swoje długów, a także mają obowiązek utrzymywania partnera będącego w ciężkiej sytuacji materialnej po zakończeniu ich związku. Taki związek tworzy konsekwencje prawne również w innych dziedzinach, takich jak dziedziczenie, wspólne mieszkanie czy prawo podatkowe, ale konsekwencje te, uregulowane poza Ustawą o Stosunkach małżeńskich i rodzinnych występują wyłącznie wówczas, gdy ustawodawstwo w ​​badanym zakresie wyraźnie stwierdza, że przepisy stosuje się także do związków pozamałżeńskich​​. Konsekwencje prawne powstają z mocy prawa, niezależnie od woli partnerów, ale powstaje pytanie, kiedy dokładnie reguły te zaczynają mieć zastosowanie do partnerów?

Zgodnie z definicją prawną dla powstania przedmiotowego związku pozamałżeńskiego muszą być spełnione cztery warunki. Pierwszy z nich stanowi, że prawnie relewantny pozamałżeński związek może wystąpić tylko między mężczyzną i kobietą, co oznacza, że efekty i konsekwencje prawne nie pojawiają się w stosunku do osób tej samej płci pozostających w związku y mocz samego prawa. Partnerzy muszą wcześniej zarejestrować swój związek aby do ich relacji zastosowanie miały reguły odnoszone do małżonków, co wynika z ustawy o Rejestracji związków osób tej samej płci.

Drugi konieczny warunek wymieniony w ustawie o Stosunkach małżeńskich i rodzinnych stanowi, że partnerzy muszą razem mieszkać. W niektórych sytuacjach pewne wątpliwości interpretacyjne pojawiają się już na samym początku, czyli jak ocenić moment początkowy zamieszkiwania razem, od którego momentu można zacząć odliczać wymagany długi okres wspólnego pożycia. Czy przyniesienie do mieszkania partnera przysłowiowej szczoteczki do zębów jest wystarczające, aby wywołać tak poważne konsekwencje prawne lub żeby zapytać inaczej czy przyniesienie jej jest konieczne do zaistnienia prawnie relewantnego związku pozamałżeńskiego? Odpowiedź na to pytanie ma zasadnicze znaczenie, ponieważ wspólny majątek partnerów jest tworzony od momentu, w którym zaczynają oni razem mieszkać.

Trzecim wymogiem jest to, że współżycie partnerów musi trwać przez dłuższy okres czasu, jednak ustawa o  Stosunkach małżeńskich i rodzinnych nie określa dokładnego okresu czasu, jaki musi upłynąć w celu wywołania prawnych konsekwencji pozamałżeńskiego związku. W każdym przypadku podlega to indywidualnej ocenie. Za każdym razem pod uwagę muszą być wzięte  pewne obiektywne kryteria, przede wszystkim intensywność relacji, przerwy, które wystąpiły podczas pożycia, dzieci, które urodziły się partnerów, a także czy partnerzy wspólnie ponosili koszty utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego. Istnienie niektórych pozamałżeńskich związków, a także konsekwencje wywołane ich istnieniem, można stwierdzić już po kilku miesiącach, innych po pół roku, a jeszcze innych po dłuższym okresie czasu, natomiast w żadnym przypadku powstania prawnie relewantnego związku pozamałżeńskiego nie można wykluczyć . Porozumienia pomiędzy partnerami, ostrzeżenia lub zastrzeżenia składane przez jednego z partnerów drugiemu nie ma żadnego znaczenia prawnego.

Ostatnim warunkiem zaistnienia pozamałżeńskiego związku jest brak przesłanek, które powodowałyby nieważność małżeństwa zawartego przez partnerów, gdyby zdecydowali się wstąpić w związek małżeński. Według słoweńskich przepisów dotyczących małżeństwa, prawnie istotny związek pozamałżeński nie powstanie, jeśli jeden z partnerów jest nieletni lub  poważnie upośledzony umysłowo z powodu choroby psychicznej. Inne przeszkody stanowią równoległe istnienie małżeństwa jednego z partnerów lub pozostawianie w zarejestrowanym związku partnerskim osób tej samej płci. Powstanie nie będzie również możliwe między bliskimi krewnymi.

Drugi paragraf artykułu 12 Ustawy o Stosunkach małżeńskich i rodzinnych stanowi, że jeżeli decyzja w sprawie prawa lub obowiązku zależy od kwestii istnienia pozamałżeńskiego związku, pytanie dotyczące jego istnienia zostanie rozstrzygnięte w postępowaniu o uznaniu tych praw bądź obowiązków, ale decyzja w tej sprawie ma skutek prawny tylko dla danego prawa lub obowiązku. Spór między partnerami o istnieniu związku może być rozpatrzony przez sąd tylko jako kwestia incydentalna w innej sprawie wniesionej do sądu, jako przykłady można wymienić spory o istnienie wspólnego majątku lub obowiązku spłaty zobowiązań partnera. Wyrok sądu ma skutek tylko do kwestii  głównej. Łatwo więc wyobrazić sobie sytuacje, w której wydane zostaną dwa sprzeczne orzeczenia, jedno uznające istnienie związku i drugie stwierdzające jego nieistnienie.

Związek pozamałżeński wywołuje konsekwencje prawne nie tylko w czasie jego istnienia, ale także po ustaniu. Rozstanie partnerów wymusza podział zgromadzonego majątku wspólnego, nie znosi natomiast obowiązek utrzymania partnera w zakresie jak między rozwiedzionymi małżonkami. Niemniej jednak konsekwencje spowodowane wspólnym pożyciem partnerów maja wpływ wyłącznie na stosunki między mini. Pozamałżeński związek nie wywołuje żadnych skutków prawnych między dziećmi i ich rodzicami, nie istnieje domniemanie ojcostwa, które ma zastosowanie w przypadku małżonków. Dzieci urodzone w związku pozamałżeńskim muszą być uznane przez ojca lub ojcostwo musi być ustalone w postępowaniu sądowym. Rodzice, którzy nie mieszkają już razem są zobowiązani do osiągnięcia porozumienia w sprawie utrzymania wspólnych dziećmi i kontaktów z nimi, bądź do powierzenia tej kwestii rozstrzygnięciu sądu.

Uzasadnieniem dla regulacji wprowadzających skutki prawne pozamałżeńskiego związku  kobiety i mężczyzny jest ochrona praw słabszego partnera. W Słowenii powstała inicjatywa dążąca do zreformowania ustawodawstwa rodzinnego, która zawierała również zmianę przepisów dotyczących małżeńskich ustrojów majątkowych, które wprowadzałaby większą dyskrecjonalność w tym zakresie i miałyby zastosowanie również do związków pozamałżeńskich. Jednak nowy kodeks rodzinny nie został przyjęty i nadal aktualne pozostaje pytanie, czy regulacja obowiązkowego systemu wspólnego majątku i innych skutków powstających ex lege, również w odniesieniu do par, które nie zdecydowały się na zawarcie małżeństwa powinna zostać zmieniona w imię szeroko rozumianej wolności czy też  powinna pozostać w obecnej formie, ponieważ działa dobrze już od roku 1977 i Słoweńcy przyzwyczajeni do tego aktu prawnego i jego skutków, o czym świadczy ponad 40.000 związków pozamałżeńskich.

English Version:

Toothbrush as the beginning of common property: življenjska skupnost moškega in ženske, ie Slovenian regulations of extramarital unions

Slovenian family legislation is provided by the Marriage and Family Relations Act (Zakon o zakonski zvezi in družinskih razmerjih) which was created in 1977 as a republican law of the Social Federal Republic of Yugoslavia. After the disintegration of Yugoslavia, Slovenia proclaimed existing legislation to be their new, among others the Marriage and Family Relations Act. Slovenian Constitution says that marriage and the legal relations within it and the family, as well as those within an extramarital union, shall be regulated by law, since statute has  already existed thus those issues are still regulated by the Act from the seventies which was amended several times, however it is still unchanged in some spheres. It distinguishes three forms of life union: marriage, extramarital union and registered same-sex partnerships, regulating their creation, legal consequences and ways of termination. One of the rules stipulates that the property obtained by the spouses by their work during the marriage is considered common property and any agreements on an assets are excluded beside one which extends common property on all individual goods. Whereas compulsory common matrimonial property is not surprising, article 12 of concerned Act states that man and a woman who have lived together for an extended period and have not concluded marriage provided that there are no reasons suggesting that a matrimonial union of the aforementioned persons would be null are extramarital partners. Any formal confirmation of extramarital union is not needed for the creation of such union even though the legal consequences between extramarital partners are the same as between spouses in a marriage. Partners have interest in the property acquired during their cohabitation, they incur liability for each other debts and have a duty of maintenance after the end of their union. The union also has consequences in other areas, such as the law of inheritance, housing law, tax law and criminal law, but those consequences regulated beyond the Marriage and Family Relations Act occurs only if legislation in considered sphere explicitly determines that. The consequences exist on the basis of law alone irrespective of what partners whish, but when those  rules starts to apply?

According to legal definition for the recognition of an extramarital union four conditions have to be fulfilled. First prerequisite says that extramarital union can occur only between man and woman which means that effects do not appear for same-sex partnerships, which have to be registered by partners to create between them relations as those between spouses, what is stated in Registration of Same-Sex Partnership Act.

Second precondition mentioned in the Marriage and Family Relations Act states that partner have to live together. Questions of interpretations originates at the very beginning namely how to asses when living together starts, from which moment required extended period can be calculated. Is proverbial toothbrush brought to partner’s apartment enough to create such serious legal consequences or to ask otherwise is it necessary for extramarital union existence? Answer for that question is essential, since common property is created from the moment that partners start to live together.

Third requisite is that cohabitation of partners has to last for an extended period, however the Marriage and Family Relations Act does not specify the exact period of time that a life union must last in order to create legal consequences. In every case it has to be assessed individually. Some objective criteria have to be taken into account above all intensity of the relationship, occurred breaks during the cohabitation, whether or not  children were born to the partners, if partners together bear the costs of maintaining the household. Some extramarital unions can be recognized after few months others after half of a year or even more, but in any case inception of the union cannot be excluded. Agreements between the partners, warnings or reservation made by one to another does not have any legal meaning.

Last condition for the creation of the union is that any reasons exist that would cause invalidity of a marriage concluded between extramarital partners if they decided to enter into it. According to Slovenian regulations considering marriage, extramarital union will not come to existence if one of the partners was minor or was seriously mentally handicapped due to the mental illness. Other hindrances constitute parallel existing marriage of one of the partners or being in registered same-sex partnership. Emergence of the extramarital union will also be impossible between close relatives.

Second paragraph of article 12 of the Marriage and Family Relations Act states that if the decision concerning the right or duty depends on the question of the existence of the union, the question would be decided in proceedings for a declaration these rights or duties, but the decision on this issue has legal effect only for concerned case. Dispute between the partners about the existence of the union can be resolved by the court only as a prior question to some other case brought before the court, as an examples can be mentioned issues whether the common property was created or if the partner has a duty to repay debts of the other partner. Judgment of the court has effect only for the case of a main question, thus it is easy to imagine that there may be issued two different resolutions one recognizing the union and other claiming its nonexistence.

Extramarital union has its consequences not only during its existence but also after. Cessation of the union enforces division of the common property and the duty to maintain still exists as between divorced spouses. Nevertheless results caused by the common cohabitation of unmarried couple have an effect only it the relations between the partners. Extramarital union has no legal effect between children and their parents, there is no presumption of paternity which exists within the marriage. Children born to the union have to be recognized by the father or paternity has to be established in judicial proceedings. Parents that do not longer live together have to reach an agreement on maintenance of the children and contacts with them.

Justification for the regulation of extramarital union is protection of the rights of the weaker partner. Recently there were an attempt to reform family legislation, which contained also different regulation of cogent regime of the property relations in marriage which would introduce wider discretion and would apply to extramarital unions as well. New family code has not been adopted and the question if the regulation of compulsory common property regime and other consequences existing ex lege also in relation to couples which do not decide to conclude marriage shall be changed due to widely understand freedom or shall stay untouched because this regulation works well since 1977 and Slovenians already accustomed to this legislation and its consequences as there is over 40.000 of unions, this question still remains topical.

Kamila Siejka

Pozostaw komentarz